Belcat gids
Een kat heeft van nature een vacht in een van twee basiskleuren, zwart of rood, die door verdunnings- en witte vlekgenen verandert in tinten zoals grijs, creme, wit en driekleur. Deze pagina zet de belangrijkste effen kleuren op een rij, legt de bekendste patronen uit zoals cypers en tijgervacht, beschrijft bijzondere combinaties als de lapjeskat en de schildpadkat, verklaart wat smoke en creme betekenen, en laat zien hoe genetica en gezondheid samenhangen met vachtkleur.
Een kat in een effen kleur heeft een vacht in een egale tint zonder duidelijk patroon, meestal zwart, wit, rood, grijs of bruin. De zwarte kat is de bekendste effen kleur en komt voor bij tal van rassen en straatkatten. De witte kat mist pigment in de vacht en heeft vaker last van gehoorproblemen, zeker in combinatie met blauwe ogen. Rode, grijze en bruine katten zijn eveneens effen kleuren, elk met hun eigen erfelijkheidspatroon.
Cypers en tabby zijn twee namen voor dezelfde gestreepte, gevlekte of gemarmerde tekening in de vacht. De cyperse kat heeft die tekening bovenop een effen basiskleur, vaak met een karakteristieke M op het voorhoofd. Een tijgervacht is een variant van dit tabby patroon met smallere, dichter op elkaar staande strepen die aan een tijger doen denken. Een tuxedo kat combineert zwart met wit in een vast patroon dat lijkt op een pak met overhemd.
Een lapjeskat, ook wel calico genoemd, heeft grote vlekken zwart, rood en wit door elkaar. De driekleurige kat dankt dit patroon aan het toeval van X-inactivatie tijdens de vroege ontwikkeling, waardoor vrijwel alle lapjeskatten vrouwelijk zijn. Een schildpadkat lijkt sterk op een lapjeskat, maar mist het wit en toont alleen een mengeling van zwart en rood in vlekken of gemarmerd door elkaar.
Smoke is geen aparte kleur maar een verdeling binnen elke haar, met een donkere buitenkant en een zilverwitte basis dichter bij de huid. Het effect valt vooral op als de kat beweegt of als de vacht opwaait, waardoor de lichte ondervacht zichtbaar wordt. Creme is de verdunde vorm van rood en geeft de vacht een zachte, pastelachtige tint in plaats van een felle oranje kleur. Beide varianten komen voor bij meerdere kattenrassen en zijn geen aparte rassen op zich.
De kleur van een kattenvacht start bij twee pigmenten, eumelanine voor zwart en pheomelanine voor rood, die vastliggen op het X-chromosoom. Andere genen verdunnen deze basiskleuren tot grijs, creme of lila, of voegen een wit vlekpatroon toe zoals bij een tuxedo kat. Doordat het kleurgen op het X-chromosoom ligt, hebben vrouwelijke katten met twee X-chromosomen meer mogelijke kleurcombinaties dan mannelijke katten met een X en een Y-chromosoom.
Vachtkleur hangt in een aantal gevallen samen met gezondheid, maar niet met karakter. Een witte kat met blauwe ogen heeft een hoger risico op aangeboren doofheid door hetzelfde gen dat pigment en gehoor beinvloedt. Voor een verband tussen vachtkleur en karakter, zoals het idee dat rode katten drukker zouden zijn, bestaat geen wetenschappelijk bewijs. Het karakter van een kat hangt vooral af van opvoeding, socialisatie en het individuele dier.
Meest gezocht
Ja, als een van beide ouders drager is van een recessief kleurgen kan een nest kittens in meerdere kleuren opleveren. De zichtbare kleur van de ouders zegt daardoor niet alles over de mogelijke kleuren van de kittens.
Het gen voor zwart en rood ligt op het X-chromosoom, en een driekleurige vacht ontstaat alleen als beide kleuren tegelijk aanwezig zijn. Omdat vrouwelijke katten twee X-chromosomen hebben en mannelijke katten er maar een, is een driekleurige kater een zeldzame uitzondering met een chromosoomafwijking.
Bij sommige katten wel, vooral bij rassen met puntkleur zoals de Siamees, waar de vacht op de koelere lichaamsdelen donkerder wordt naarmate de kat ouder wordt. Bij de meeste effen en cyperse katten blijft de basiskleur wel hetzelfde.
Ja, een witte kat met een of twee blauwe ogen heeft een hoger risico op aangeboren doofheid. Het gen dat verantwoordelijk is voor de witte vacht beinvloedt namelijk ook de ontwikkeling van het binnenoor.