Kattenkleuren
De lapjeskat: alles over driekleurige katten en calico's
Een lapjeskat is een kat met een driekleurige vacht in wit, zwart en rood, in het Engels calico genoemd. Lapjes is geen ras maar een kleurpatroon, en de kat is bijna altijd een poes. Deze pagina legt uit wat een lapjeskat precies is, waarom het geslacht vastligt in de genen, waarin een lapjeskat verschilt van een schildpadkat, of de vacht het karakter bepaalt, bij welke rassen de tekening voorkomt en wat een kitten ongeveer kost.
In het kort
| Wat is het | Driekleurige vacht (wit, zwart, rood), geen ras |
|---|---|
| Ook bekend als | Calico, lapjespoes, driekleur |
| Geslacht | Bijna altijd een poes |
| Mannelijk | Ongeveer 1 op 3000, meestal onvruchtbaar |
Wat is een lapjeskat?
Een lapjeskat is een kat met drie kleuren in de vacht: wit, zwart (of de verdunde variant blauwgrijs) en rood (of crème). De Engelse naam is calico, in het Nederlands hoor je ook lapjespoes of driekleur. Het gaat om een kleurpatroon, niet om een kattenras.
Dat onderscheid is belangrijk. Je komt een lapjestekening tegen bij een gewone huiskat en bij verschillende rassen, dus de kleur zegt niets over de afkomst, de grootte of de gezondheid van de kat. Een rode of oranje kat en een lapjeskat delen hetzelfde roodgen, alleen komt daar bij de lapjeskat zwart en wit bij.
Typisch voor een lapjeskat zijn de duidelijk afgebakende vlekken. Bij de meeste lapjeskatten zijn de rode en zwarte vlakken los van elkaar te zien, met wit ertussen. Hoe meer wit een kat heeft, hoe groter en scherper begrensd de kleurvlekken meestal zijn.
Waarom is een lapjeskat bijna altijd een poes?
Een lapjeskat is bijna altijd een poes omdat de kleuren rood en zwart op het X-chromosoom liggen. Een poes heeft twee X-chromosomen (XX) en kan daardoor rood en zwart tegelijk in de vacht dragen. Een kater heeft maar een X-chromosoom (XY) en toont normaal ofwel rood, ofwel zwart, niet allebei.
Hoe de genen de kleur verdelen
In elke cel van een poes wordt in een vroeg stadium van het embryo willekeurig een van de twee X-chromosomen uitgeschakeld. Dit heet X-inactivatie. De ene groep cellen maakt daardoor rood pigment, de andere zwart. Zo ontstaan de losse kleurvlekken. Het witte komt van een apart gen voor witte vlekken.
De zeldzame kater
Naar schatting is ongeveer 1 op de 3000 lapjeskatten een kater. Zo'n kater heeft meestal een extra chromosoom: het genotype XXY, ook het klinefeltersyndroom genoemd. Door dat extra X-chromosoom kan hij toch rood en zwart tegelijk tonen. Deze katers zijn vrijwel altijd onvruchtbaar.
Wat is het verschil tussen een lapjeskat en een schildpadkat?
Het verschil zit vooral in het wit en in de manier waarop de kleuren verdeeld zijn. Een lapjeskat heeft duidelijk gescheiden vlekken wit, zwart en rood. Een schildpadkat heeft rood en zwart dooreen gemengd, meestal zonder of met heel weinig wit. De belangrijkste verschillen staan in de tabel hieronder.
| Kenmerk | Lapjeskat (calico) | Schildpadkat (tortie) |
|---|---|---|
| Wit in de vacht | Duidelijk aanwezig | Weinig tot geen |
| Kleurverdeling | Gescheiden vlekken | Rood en zwart gemengd |
| Geslacht | Bijna altijd een poes | Bijna altijd een poes |
| Is het een ras | Nee, een kleurpatroon | Nee, een kleurpatroon |
Beide patronen ontstaan door hetzelfde samenspel van rood en zwart op het X-chromosoom. Het gen voor witte vlekken bepaalt of je een lapjeskat of een schildpadkat ziet.
Heeft een lapjeskat een eigen karakter?
Een lapjeskat heeft geen karakter dat vastzit aan de kleur. Er bestaat een hardnekkig verhaal dat driekleurige poezen eigenwijs of pittig zijn, in het Engels tortitude genoemd, maar wetenschappelijk bewijs daarvoor ontbreekt. Onderzoek naar een verband tussen vachtkleur en gedrag leverde geen sluitend resultaat op.
Het karakter van een kat wordt bepaald door de aanleg van het ras, de socialisatie als kitten en de opvoeding thuis. Een lapjeskitten dat rustig en met veel contact opgroeit, wordt doorgaans een evenwichtige kat. De kleur van de vacht speelt daarin geen rol.
Bij welke rassen komt de lapjesvacht voor?
De lapjestekening komt voor bij veel rassen en bij de gewone huiskat. Rassen waarbij driekleur is toegestaan, zijn onder meer de Maine Coon, de Perzische kat, de Noorse boskat en de Britse korthaar. Bij die rassen bestaat de tekening in korthaar- en langhaarvarianten.
Een langharige lapjeskat is dus geen apart ras, maar een langharige kat met de driekleurtekening. Wil je zeker zijn van een raszuivere kitten met stamboom, dan kies je een erkend ras en let je op de tekening. Zoek je vooral een gezonde huiskat, dan kom je een lapjeskat het vaakst tegen bij een nestje huiskatten of in het asiel.
Wat kost een lapjeskat kitten?
De prijs van een lapjeskat hangt af van het ras, niet van de kleur. Een lapjeshuiskat uit een nestje of het asiel is meestal goedkoper dan een raskitten met stamboom. Bij het asiel betaal je doorgaans een vaste bijdrage die vaccinatie, chip en sterilisatie of castratie dekt.
Een lapjeskitten van een erkend ras kost evenveel als elk ander kitten van dat ras, want de driekleur maakt de kat niet zeldzamer of duurder. Laat je niet verleiden door verkopers die extra geld vragen omdat een kat 'uniek driekleurig' zou zijn. Vraag altijd naar de ouderdieren, de gezondheidscontroles en de entingen voor je een kitten meeneemt.
Veelgestelde vragen
Hoe zeldzaam is een mannelijke lapjeskat?
Ongeveer 1 op de 3000 lapjeskatten is een kater. Zo'n kater heeft bijna altijd het genotype XXY (klinefeltersyndroom) en is vrijwel altijd onvruchtbaar.
Wat is het Engelse woord voor lapjeskat?
Een lapjeskat met wit heet in het Engels calico. Een kat met rood en zwart dooreen en zonder wit heet tortoiseshell, in het Nederlands schildpadkat.
Hoe oud wordt een lapjeskat?
De kleur bepaalt de leeftijd niet. Een verzorgde binnenkat wordt gemiddeld 12 tot 18 jaar oud, buitenkatten gemiddeld korter. De levensverwachting hangt af van ras, verzorging en gezondheid, niet van de vacht.
Is een lapjeskat hetzelfde als een calico?
Ja. Calico is de Engelse benaming voor een driekleurige kat met wit, zwart en rood. Lapjeskat en driekleur zijn de Nederlandse namen voor precies dezelfde kat.
Belangrijkste punten
- Een lapjeskat heeft drie kleuren (wit, zwart en rood) en is een kleurpatroon, geen ras.
- Door de kleurgenen op het X-chromosoom is een lapjeskat bijna altijd een poes.
- Een mannelijke lapjeskat is met ongeveer 1 op 3000 zeldzaam en meestal onvruchtbaar.
- Het verschil met een schildpadkat zit in het wit en de gescheiden vlekken.
- De vachtkleur bepaalt niet het karakter of de prijs van de kat.