Gezondheid
Kat niest veel? Zo herken je verkoudheid en niesziekte
Een kat die veel niest heeft meestal een geirriteerde neus of een infectie van de bovenste luchtwegen, in de volksmond verkoudheid of niesziekte. Af en toe een niesbui is onschuldig; dagenlang niezen met snot, vieze ogen of sloomheid is een reden om de dierenarts te bellen. Deze pagina behandelt de oorzaken van veel niezen, wat niesziekte precies is, het verschil tussen milde en ernstige signalen, wat bloed bij het niezen betekent, wat je thuis kunt doen, wanneer je de dierenarts belt en hoe behandeling en vaccinatie werken.
In het kort
| Meest voorkomende oorzaak | Virale infectie: herpesvirus of calicivirus |
|---|---|
| Mild | Af en toe niezen, heldere neusuitvloeiing, kat eet en speelt |
| Alarm | Niet eten, benauwdheid, bloed, dik snot, sloomheid |
| Voorkomen | Jaarlijkse vaccinatie tegen niesziekte |
Waarom niest mijn kat veel?
Veel niezen komt bij katten meestal door een virale infectie van neus en keel, de zogeheten niesziekte. Daarnaast kan de neus geirriteerd raken door stof, parfum, schoonmaakmiddelen of rook, en zeldzamer zit er een grasspriet of ander vreemd voorwerp in de neus.
De meest voorkomende oorzaken staan hieronder op een rij.
- Niesziekte: een besmettelijke infectie door het feline herpesvirus of calicivirus
- Prikkelende stoffen: stof, parfum, sigarettenrook, schoonmaakmiddelen, kattenbakvulling met veel stof
- Vreemd voorwerp in de neus, zoals een grasspriet
- Allergie, al is dat bij katten een minder vaak vastgestelde oorzaak van niezen
- Gebitsproblemen: een ontsteking aan een kieswortel kan doorbreken naar de neusholte
Een enkele niesbui na het snuffelen in een stoffige kast is normaal en verdwijnt vanzelf. Niest je kat meerdere dagen achter elkaar, of komen er snot, vieze ogen of sloomheid bij, dan is een infectie waarschijnlijk en laat je de dierenarts meekijken. Stel je vast dat je kat naast het niezen minder eet, lees dan het advies op de pagina over een kat die niet eet, want bij een verstopte neus ruikt een kat zijn voer niet en dat remt de eetlust.
Wat is niesziekte bij katten?
Niesziekte is een besmettelijke infectie van de bovenste luchtwegen die volgens het LICG vooral wordt veroorzaakt door het feline herpesvirus en het feline calicivirus. Bacterien zoals Bordetella en Chlamydia kunnen meedoen als tweede infectie en de klachten verergeren.
De besmetting verloopt via direct contact tussen katten en via druppeltjes die bij niezen vrijkomen, bijvoorbeeld via voerbakken, handen of kleding. Vooral kittens, oudere katten en katten in groepen, zoals in een asiel of pension, zijn kwetsbaar.
Belangrijk om te weten: een kat die het herpesvirus heeft doorgemaakt, blijft het virus levenslang dragen. Bij stress of verminderde weerstand kan het virus weer opvlammen en begint het niezen opnieuw. Zo'n drager kan andere katten besmetten zonder zelf erg ziek te lijken. Het calicivirus veroorzaakt daarnaast typisch zweertjes op tong en gehemelte, waardoor een kat gaat kwijlen en pijn heeft bij het eten. Merk je overmatig speekselen op, vergelijk de signalen dan met de oorzaken op de pagina over een kat die kwijlt.
Welke symptomen horen bij verkoudheid en niesziekte?
De symptomen van niesziekte varieren van een milde snotneus tot een ernstig zieke kat met koorts en bekzweertjes. Het onderscheid tussen mild en ernstig bepaalt hoe snel je moet handelen; de tabel hieronder zet beide naast elkaar.
| Signaal | Mild, aankijken mag | Alarm, dierenarts bellen |
|---|---|---|
| Niezen | Af en toe, kat is verder fit | Aanhoudende niesbuien, meerdere dagen |
| Neusuitvloeiing | Helder en waterig | Dik, geel of groen snot, of bloed |
| Ogen | Licht tranend | Dikke, toegeknepen of etterende ogen |
| Eetlust | Normaal | Eet of drinkt niet meer |
| Gedrag | Speels en alert | Sloom, teruggetrokken, koorts |
| Ademhaling | Normaal | Snel, moeizaam of met open bek |
De normale lichaamstemperatuur van een kat ligt tussen 38,0 en 39,2 graden Celsius; daarboven spreek je van koorts. Een normale ademhaling in rust is 20 tot 30 keer per minuut. Gaan de ogen meedoen met dikke of etterende uitvloeiing, dan kan een ontsteking van het oogslijmvlies ontstaan, waarover je meer leest op de pagina over oogontsteking bij katten.
Wat betekent het als je kat bloed niest?
Bloed bij het niezen is altijd een reden om de dierenarts te bellen. Een enkel spatje kan ontstaan doordat het neusslijmvlies door heftig niezen beschadigd raakt, maar herhaald bloedverlies uit de neus hoort niet bij een gewone verkoudheid.
Mogelijke oorzaken die de dierenarts zal uitsluiten zijn een vreemd voorwerp in de neus, een flinke ontsteking, een gebitsprobleem dat doorloopt in de neusholte, een stollingsprobleem of, vooral bij oudere katten, een poliep of tumor in de neus. Welke oorzaak speelt, kan alleen de dierenarts vaststellen, vaak met een kijkonderzoek van de neus onder narcose of een rontgenfoto.
Komt het bloed uit een neusgat en niest je kat aan een kant, dan wijst dat eerder op een plaatselijk probleem zoals een grasspriet. Noteer voor het consult uit welk neusgat het bloed komt en hoe vaak het gebeurt; daarmee help je de dierenarts gericht zoeken.
Wat kun je thuis doen voor een niezende kat?
Thuis ondersteun je een verkouden kat met rust, warmte, een schone neus en smakelijk eten. Deze maatregelen genezen de infectie niet, maar helpen je kat er zelf doorheen.
De zinvolle thuismaatregelen staan hieronder.
- Dep neus en ogen enkele keren per dag schoon met een watje met lauw water
- Laat je kat meedampen in de badkamer terwijl je doucht; waterdamp maakt vastzittend slijm losser
- Warm natvoer even op zodat het sterker ruikt; een kat met een dichte neus eet slecht omdat hij niets ruikt
- Zorg voor vers drinkwater op meerdere plekken en een warme, tochtvrije rustplek
- Houd een besmette kat gescheiden van andere katten en was je handen na contact
Geef nooit op eigen initiatief menselijke medicijnen: paracetamol is dodelijk voor katten en neussprays voor mensen zijn ongeschikt. Wat wel en niet mag lees je op de pagina over veilige pijnbestrijding bij katten.
Eet of drinkt je kat langer dan een dag niet, dan stopt het thuis aankijken en bel je de dierenarts, hoe mild de rest van de klachten ook lijkt.
Wanneer moet je met een niezende kat naar de dierenarts?
Bel de dierenarts als het niezen langer dan enkele dagen aanhoudt, of direct bij een van de alarmsignalen: niet eten of drinken, sloomheid, dik of bloederig snot, dikke ogen, benauwdheid of kwijlen met zweertjes in de bek.
Voor kittens en oudere katten geldt een strengere regel: bij hen kan een niesziekte snel ernstig worden door hun beperkte weerstand, dus wacht bij deze groepen geen dagen af maar bel bij aanhoudend niezen met snot meteen. Hetzelfde geldt voor katten die niet gevaccineerd zijn of net uit een asiel of pension komen.
De dierenarts stelt de diagnose op basis van de verschijnselen en kan bij twijfel een swab laten testen op de betrokken virussen. Zo wordt onderscheid gemaakt tussen een onschuldige prikkeling, niesziekte en zeldzamere oorzaken zoals een poliep. Hoe eerder een ernstige infectie behandeld wordt, hoe kleiner de kans op blijvende schade aan het neusslijmvlies, want katten die chronisch snotteren houden daar soms hun leven lang last van.
Hoe worden verkoudheid en niesziekte behandeld en voorkomen?
Tegen de virussen zelf bestaat geen genezend medicijn: de behandeling van niesziekte is gericht op de symptomen en op bijkomende bacteriele infecties. De dierenarts kan een ontstekingsremmer of pijnstiller geven, oogzalf bij ontstoken ogen en antibiotica als bacterien meedoen. Een ernstig zieke kat die niet meer eet of uitdroogt, wordt soms opgenomen voor een infuus en dwangvoeding.
De meeste katten knappen binnen een tot twee weken op, al kan het herpesvirus later bij stress opnieuw opspelen. Beperk stress daarom zoveel mogelijk bij katten die niesziekte hebben doorgemaakt; praktische tips daarvoor vind je op de pagina over kattenstress.
Voorkomen werkt beter dan behandelen. De vaccinatie tegen niesziekte zit in de standaard cocktailenting die kittens als basisserie krijgen en die daarna periodiek herhaald wordt volgens het schema van je dierenarts. De enting voorkomt niet elke besmetting, maar maakt het ziekteverloop veel milder. Voor katten die naar een pension of show gaan is de niesziekte-enting vrijwel altijd verplicht.
Veelgestelde vragen
Is niesziekte besmettelijk voor mensen of honden?
Nee, de kattenvirussen achter niesziekte zijn niet gevaarlijk voor mensen of honden. Ze zijn wel zeer besmettelijk voor andere katten, via direct contact en via voerbakken, handen en kleding. Houd een zieke kat daarom gescheiden van andere katten in huis.
Hoe lang duurt niesziekte bij een kat?
De meeste katten knappen binnen een tot twee weken op. Katten die het herpesvirus dragen kunnen bij stress of verminderde weerstand opnieuw klachten krijgen, en een klein deel houdt een chronische snotneus over aan beschadigd neusslijmvlies.
Kan een gevaccineerde kat toch niesziekte krijgen?
Ja, de enting voorkomt niet elke besmetting. Een gevaccineerde kat die toch besmet raakt, wordt wel veel minder ziek en herstelt sneller. Daarom blijft periodiek herhalen van de enting zinvol, zeker voor katten die buiten komen of naar een pension gaan.
Mag ik mijn verkouden kat gewoon naar buiten laten?
Liever niet. Buiten besmet je kat andere katten, en kou en inspanning vertragen het herstel. Houd een niezende kat binnen tot de klachten over zijn, en geef hem een warme, tochtvrije rustplek.
Waarom niest mijn kat na het verschonen van de kattenbak?
Stoffige kattenbakvulling prikkelt het neusslijmvlies en lokt niesbuien uit. Kies een stofarme vulling en zet de bak op een goed geventileerde plek. Verdwijnt het niezen daarmee, dan was de vulling de oorzaak en is er geen infectie.
Belangrijkste punten
- Veel niezen komt bij katten meestal door niesziekte, een virale infectie door het herpesvirus of calicivirus.
- Af en toe niezen met heldere uitvloeiing is mild; dik snot, vieze ogen, niet eten of sloomheid zijn alarmsignalen.
- Bloed bij het niezen is altijd een reden om de dierenarts te bellen.
- Er bestaat geen medicijn tegen de virussen zelf; de behandeling richt zich op symptomen en bijkomende infecties.
- De jaarlijkse cocktailenting maakt niesziekte veel milder en is voor pension en show vrijwel altijd verplicht.