Kattenkleuren
De schildpadkat: karakter, prijs en bijzondere genetica
Een schildpadkat is een kat met rood en zwart dooreen gemengd in de vacht, met weinig tot geen wit, in het Engels tortoiseshell. Schildpad is geen ras maar een kleurpatroon, en de kat is bijna altijd een poes. Deze pagina legt uit wat een schildpadkat is, waarom het geslacht in de genen vastligt, waarin ze verschilt van een lapjeskat, wat een torbie is, of de kleur het karakter bepaalt, wat de prijs bepaalt en bij welke rassen de vacht voorkomt.
In het kort
| Wat is het | Rood en zwart gemengd, weinig of geen wit |
|---|---|
| Ook bekend als | Tortie, tortoiseshell |
| Geslacht | Bijna altijd een poes |
| Is het een ras | Nee, een vachtpatroon |
Wat is een schildpadkat?
Een schildpadkat is een kat waarvan de vacht bestaat uit rood (of crème) en zwart (of blauwgrijs) die dooreen zijn gemengd, meestal zonder wit. Die vermengde kleuren doen denken aan het schild van een schildpad, vandaar de naam. De Engelse benaming is tortoiseshell, afgekort tortie.
Schildpad is een kleurpatroon en geen kattenras. Je komt de vacht tegen bij gewone huiskatten en bij verschillende rassen. De kleur zegt daarom niets over de grootte, de afkomst of de gezondheid van de kat.
Heeft een kat naast rood en zwart ook duidelijke witte vlekken, dan spreek je niet meer van een schildpadkat maar van een lapjeskat. Het wit maakt het verschil tussen beide patronen.
Waarom is een schildpadkat bijna altijd een poes?
Een schildpadkat is bijna altijd een poes omdat de kleuren rood en zwart op het X-chromosoom liggen. Een poes heeft twee X-chromosomen (XX) en kan rood en zwart tegelijk in de vacht dragen. Een kater heeft maar een X-chromosoom (XY) en toont normaal ofwel rood, ofwel zwart.
Zo verdelen de genen de kleur
In elke lichaamscel van een poes wordt vroeg in de ontwikkeling willekeurig een van de twee X-chromosomen uitgeschakeld. Daardoor maakt de ene groep cellen rood pigment en de andere zwart. Bij een schildpadkat lopen die groepen dooreen, zodat de kleuren mengen in plaats van in aparte vlekken te vallen.
De zeldzame kater
Een onderzoek wees uit dat ongeveer 1 op de 3000 schildpadkatten een kater is. Zo'n kater heeft meestal het genotype XXY, waardoor hij toch twee kleuren kan tonen. Deze katers zijn vrijwel altijd onvruchtbaar.
Wat is het verschil tussen een schildpadkat en een lapjeskat?
Het verschil zit in het wit en in de verdeling van de kleuren. Een schildpadkat heeft rood en zwart dooreen gemengd met weinig of geen wit. Een lapjeskat heeft duidelijk gescheiden vlekken wit, zwart en rood. De belangrijkste verschillen staan in de tabel hieronder.
| Kenmerk | Schildpadkat (tortie) | Lapjeskat (calico) |
|---|---|---|
| Wit in de vacht | Weinig tot geen | Duidelijk aanwezig |
| Kleurverdeling | Rood en zwart gemengd | Gescheiden vlekken |
| Geslacht | Bijna altijd een poes | Bijna altijd een poes |
| Engelse naam | Tortoiseshell | Calico |
Beide ontstaan door hetzelfde samenspel van rood en zwart op het X-chromosoom. Het gen voor witte vlekken bepaalt welke van de twee je ziet.
Wat is een torbie kat?
Een torbie is een schildpadkat met een tabby-patroon eroverheen. Het woord is een samentrekking van tabby en tortie. Bij een torbie zie je dus de vermengde rode en zwarte kleuren van de schildpadkat, maar met streepjes of krullen van de tabbytekening erin.
Doordat de strepen de kleuren doorbreken, oogt een torbie vaak wat drukker dan een gewone schildpadkat. De rode delen tonen dan bijvoorbeeld duidelijke oranje strepen. Ook een torbie is geen ras maar een combinatie van twee kleurpatronen, en ook een torbie is bijna altijd een poes. Wil je meer weten over gestreepte katten, kijk dan bij de grijze kat, waar de blauwe tabby wordt besproken.
Heeft een schildpadkat een apart karakter?
Een schildpadkat heeft geen karakter dat vastzit aan de kleur. Er bestaat een verhaal dat torties eigenzinnig en temperamentvol zijn, in het Engels tortitude genoemd. Onderzoekers van een universitair diergeneeskundig ziekenhuis konden dat verband niet bevestigen, en sluitend wetenschappelijk bewijs ontbreekt.
Het karakter van een kat komt voort uit de aanleg van het ras, de socialisatie als kitten en de omgeving thuis. Een schildpadkitten dat rustig opgroeit met veel positief contact, wordt doorgaans een evenwichtige kat. De vermengde vachtkleur speelt daarin geen rol.
Wat kost een schildpadkat?
De prijs van een schildpadkat hangt af van het ras, niet van de kleur. Een schildpadhuiskat uit een nestje of het asiel is meestal een stuk goedkoper dan een raskitten met stamboom. Bij het asiel betaal je doorgaans een vaste bijdrage die vaccinatie, chip en sterilisatie of castratie dekt.
Een schildpadkitten van een erkend ras kost evenveel als elk ander kitten van dat ras. De schildpadvacht maakt de kat niet zeldzamer of duurder, ook al is een schildpadkater door zijn zeldzaamheid soms een uitzondering. Vraag bij aankoop altijd naar de ouderdieren, de entingen en de gezondheidscontroles, en laat je niet verleiden door verhalen over een 'zeldzame kleur'.
Bij welke rassen komt de schildpadvacht voor?
De schildpadvacht komt voor bij veel rassen en bij de gewone huiskat. Rassen waarbij de tekening is toegestaan, zijn onder meer de Britse korthaar, de Perzische kat, de Maine Coon en de Cornish rex. Zowel korthaar- als langhaarrassen kunnen een schildpadtekening hebben.
Een langharige schildpadkat is dus geen apart ras, maar een langharige kat met de tortie-tekening. De verdunde variant, met blauwgrijs in plaats van zwart en crème in plaats van rood, heet een blauwcrème of blue tortie. Zoek je een raszuivere schildpadkitten, let dan eerst op het ras en daarna op de tekening.
Veelgestelde vragen
Hoe zeldzaam is een schildpadkater?
Ongeveer 1 op de 3000 schildpadkatten is een kater. Zo'n kater heeft bijna altijd het genotype XXY en is vrijwel altijd onvruchtbaar.
Wat is het verschil tussen een tortie en een torbie?
Een tortie is een gewone schildpadkat met rood en zwart gemengd. Een torbie is een schildpadkat met daarbovenop een tabby-patroon, dus met strepen of krullen in de kleuren.
Wordt een schildpadkat oud?
De kleur bepaalt de leeftijd niet. Een verzorgde binnenkat wordt gemiddeld 12 tot 18 jaar oud. Hoe oud een schildpadkat wordt, hangt af van ras, verzorging en gezondheid.
Is een schildpadkat hetzelfde als een lapjeskat?
Nee. Een schildpadkat heeft rood en zwart gemengd zonder veel wit. Een lapjeskat heeft daarnaast duidelijke witte vlekken en gescheiden kleuren.
Belangrijkste punten
- Een schildpadkat heeft rood en zwart dooreen gemengd en weinig of geen wit.
- Door de kleurgenen op het X-chromosoom is een schildpadkat bijna altijd een poes.
- Een schildpadkater komt met ongeveer 1 op 3000 voor en is meestal onvruchtbaar.
- Een torbie is een schildpadkat met een tabby-patroon eroverheen.
- Schildpad is een kleurpatroon: het bepaalt niet het karakter of de prijs.