Kattenrassen
Sphynx: alles over de naaktkat
De naaktkat die je vrijwel altijd tegenkomt is de sphynx: een middelgroot, haarloos kattenras uit Canada met een extreem aanhankelijk karakter. Katers wegen 4 tot 6 kg, poezen 3 tot 5 kg, en de huid vraagt wekelijkse verzorging. Deze pagina legt uit wat een naaktkat precies is, hoe groot een sphynx wordt en hoe hij eruitziet, welk karakter hij heeft, voor wie hij past, hoe je de huid verzorgt, hoe het zit met gezondheid en levensduur, waar het ras vandaan komt, welke andere naaktkatrassen bestaan, of een naaktkat hypoallergeen is en wat een kitten kost.
In het kort
| Formaat | Middelgroot, gespierd, zwaar voor zijn formaat |
|---|---|
| Gewicht | Kater 4 tot 6 kg, poes 3 tot 5 kg |
| Vacht | Geen vacht, fijn donslaagje op de huid |
| Karakter | Extreem aanhankelijk, speels, slim |
| Levensverwachting | Vaak 12 tot 15 jaar genoemd |
| Prijsindicatie | Ongeveer 800 tot 1800 euro met stamboom |
Wat is een naaktkat en is een sphynx echt kaal?
Een naaktkat is een kat die door een genmutatie geen normale vacht heeft; de sphynx is daarvan veruit het bekendste ras. Helemaal kaal is een sphynx niet: de huid is bedekt met een heel fijn donslaagje en voelt aan als zeem of als de schil van een perzik. Snorharen ontbreken vaak of zijn kort en gekruld.
De haarloosheid van de sphynx komt van een recessief gen. Beide ouders moeten het doorgeven voordat een kitten zonder vacht geboren wordt.
Hoe groot wordt een sphynx en hoe ziet hij eruit?
Een volwassen sphynx kater weegt 4 tot 6 kg, een poes 3 tot 5 kg. Het ras is middelgroot, verrassend zwaar voor zijn formaat en gespierd, met een rond buikje, grote oren en citroenvormige ogen. De huid ligt in rimpels en plooien, vooral op het voorhoofd en rond de schouders.
Alle kleuren en patronen die bij gewone katten bestaan, zie je bij de sphynx als pigment in de huid: van effen roze en grijs tot gevlekt en pointkleurig. Doordat een isolerende vacht ontbreekt, voelt een sphynx opvallend warm aan.
Welk karakter heeft een naaktkat?
De sphynx geldt als een van de meest mensgerichte kattenrassen die er zijn. Hij zoekt voortdurend contact, kruipt onder dekens en op schoot, begroet bezoek en blijft tot op hoge leeftijd speels en clownesk. Zijn intelligentie maakt hem makkelijk te trainen; veel sphynxen leren trucjes of lopen aan een tuigje.
Die aanhankelijkheid heeft een keerzijde. Een sphynx die dagelijks lang alleen zit, wordt ongelukkig en kan gedragsproblemen ontwikkelen. Gezelschap van mensen of een tweede kat is voor dit ras geen luxe.
Is een sphynx geschikt als gezinskat of eerste kat?
Een sphynx past goed in gezinnen en bij iedereen die veel thuis is en een echte aanhangkat zoekt. Met kinderen, honden en andere katten gaat het meestal uitstekend.
Voor een eerste kat is het ras alleen geschikt als je de verzorging niet onderschat. Een sphynx is een strikte binnenkat: zonder vacht verbrandt hij in de zon en koelt hij buiten snel af. Reken daarnaast op wekelijkse huid- en oorverzorging en op hogere voerkosten dan bij een gemiddelde kat.
Hoeveel verzorging en voeding vraagt een naaktkat?
De huid van een naaktkat maakt talg aan die normaal door een vacht opgenomen wordt. Was een sphynx daarom ongeveer 1 keer per 1 a 2 weken met een milde, geurvrije kattenshampoo, anders laat hij vette vlekken achter op ligplekken en kleding. Hoe je dat rustig aanpakt lees je bij kat wassen. Maak de oren wekelijks schoon, want zonder haartjes hoopt oorsmeer sneller op, en knip regelmatig de nagels.
Bescherm de huid tegen zon en kou: zorg voor warme ligplekken en houd hem uit direct fel zonlicht, achter glas net zo goed. Door het warmteverlies verbruikt een sphynx meer energie en eet hij meer dan een even grote kat met vacht. Geef een compleet, eiwitrijk voer; een kat is een obligate carnivoor.
Hoe gezond is een sphynx en hoe oud wordt hij?
De belangrijkste aandoening bij de sphynx is hypertrofische cardiomyopathie (HCM), een verdikking van de hartspier die bij dit ras relatief vaak voorkomt. Daarnaast zijn huidproblemen beschreven, zoals infecties en de huiduitslag urticaria pigmentosa, en komen tandvleesproblemen voor. Koop alleen bij een fokker die de ouderdieren regelmatig met een hartecho laat controleren.
Hoe oud wordt een naaktkat?
Voor een gezonde sphynx wordt vaak een levensverwachting van 12 tot 15 jaar genoemd. Een groot Brits onderzoek op dierenartsgegevens uit 2024 kwam voor het ras echter op een fors lagere gemiddelde levensduur van minder dan 7 jaar, vooral door hartproblemen. Strenge gezondheidsscreening bij de fokker is bij dit ras dus geen detail maar een voorwaarde.
Waar komt de sphynx vandaan?
De sphynx komt uit Canada. In 1966 werd in Toronto een haarloos kitten geboren, Prune, uit een gewone huiskat; met die natuurlijke mutatie startte het ras. Fokkers kruisten later onder meer devon rexen in om de genenpoel gezond te houden. TICA erkende de sphynx in 1985, CFA en FIFe volgden in 2002.
In Nederland geldt sinds 2014 een fokverbod voor katten zonder snorharen, waar de sphynx in de praktijk onder valt. Een sphynx houden mag gewoon; het verbod richt zich op de fokkerij.
Welke andere naaktkatrassen bestaan er?
Naast de sphynx bestaan er enkele kleinere naaktkatrassen. De bekendste staan hieronder opgesomd.
- Donskoy: Russisch ras met een dominant naaktgen, los van de sphynx ontstaan
- Peterbald: elegante Russische naaktkat uit kruisingen met oosterse types
- Bambino en minskin: kleine naaktkatten met korte pootjes uit kruisingen met de munchkin
- Elf: sphynxtype met naar achteren gekrulde oren
- Lykoi: gedeeltelijk kale kat met een dunne, grijze vacht
Het volledige profiel van de peterbald lees je op de pagina over de peterbald; de half kale weerwolfkat komt aan bod bij de lykoi.
Is een naaktkat hypoallergeen?
Nee, een naaktkat is niet hypoallergeen. Het allergeen Fel d 1 zit in speeksel, talg en huidschilfers, niet in de haren zelf, en een sphynx maakt het gewoon aan. Sommige mensen met een lichte allergie reageren milder omdat er geen losse haren door het huis zweven, maar een garantie is dat niet.
Regelmatig wassen vermindert de hoeveelheid allergeen op de huid tijdelijk. Wie allergisch reageert, brengt voor de aankoop van een kitten het best eerst enkele uren door met een volwassen sphynx. Welke rassen vaker milde reacties geven, vind je in het overzicht van allergievriendelijke rassen.
Wat kost een naaktkat?
Een sphynx kitten met stamboom kost ongeveer 800 tot 1800 euro (prijspeil 2025 en 2026). De meeste prijsoverzichten noemen bedragen tussen 800 en 1500 euro; sommige fokkers vragen tot 1800 euro voor huisdierkwaliteit en meer voor fokdieren of zeldzame kleuren.
De maandkosten liggen bij dit ras hoger dan gemiddeld door extra voer, warme ligplekken en verzorgingsproducten. Kittens zonder papieren zijn goedkoper, maar dan ontbreekt vrijwel altijd de hartscreening van de ouderdieren.
Veelgestelde vragen
Wat is een sphynx met haar?
Sommige sphynxen hebben meer dons dan andere en voelen dan als een perzikhuid; liefhebbers noemen dat peach fuzz. Kittens uit sphynxlijnen kunnen daarnaast met een dun vachtje geboren worden wanneer ze het naaktgen maar van 1 ouder erfden.
Hebben naaktkatten het snel koud?
Ja. Zonder vacht verliest een sphynx snel warmte. In een koel huis zoekt hij actief warme plekken op; een verwarmd mandje of een truitje helpt in koude periodes.
Waarom voelt een sphynx zo warm aan?
De lichaamstemperatuur van een sphynx is normaal, 38,0 tot 39,2 graden Celsius, net als bij elke kat. Zonder isolerende vacht voel je die warmte direct op de huid, waardoor hij als een kruikje aanvoelt.
Kan een sphynx naar buiten?
Los naar buiten is geen goed idee. De huid verbrandt in de zon en zonder vacht koelt hij snel af. Een omheind balkon in de schaduw of wandelen met een tuigje kan wel, bij zacht weer.
Belangrijkste punten
- De sphynx is het bekendste naaktkatras: katers wegen 4 tot 6 kg, poezen 3 tot 5 kg.
- Het karakter is extreem aanhankelijk; dit ras wil niet alleen zijn en leeft strikt binnen.
- De huid vraagt wassen ongeveer 1 keer per 1 a 2 weken plus wekelijkse oorverzorging.
- HCM is het grootste gezondheidsrisico; koop alleen bij een fokker die hartecho's laat doen.
- Een kitten met stamboom kost ongeveer 800 tot 1800 euro (prijspeil 2025 en 2026).